ĐỀN THỜ QUẬN CÔNG NGUYỄN ĐÌNH HUẤN - TỪ VŨ YÊN THƯỜNG

1. Tổng quan về di tích

Đền thờ Quận công Nguyễn Đình Huấn là một di tích gắn liền với vị tướng lĩnh tài ba Nguyễn Đình Huấn. Ông là người có nhiều công trạng phò vua giúp nước nên được nhân dân quanh vùng dựng nhà thờ, tôn lập làm Phúc thần để hưởng phúc dài lâu.

Di tích hiện toạ lạc tại thôn Yên Thường, xã Phù Đổng, TP Hà Nội. Căn cứ vào cây hương đá có niên đại vào năm Chính Hoà thứ 19 (1698), hiện được đặt tại chùa Yên Thường ở cạnh đền thờ, khu vực này vào thời Hậu Lê là thôn Yên Thị, xã Yên Thường, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, xứ Kinh Bắc.

2. Không gian di tích

Đền thờ nằm sát cạnh chùa Yên Thường (Phúc Nương tự), trước mặt là đường lớn vốn là con đê sông Thiên Đức xưa. Ngoài tên gọi chính là đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn, nhân dân địa phương còn gọi với một tên gọi khác là từ vũ Yên Thường.

Đền thờ có quy mô kiến trúc đặc biệt theo chiều sâu gồm: Nghi môn, sân và khu thờ tự. Đền chính gồm tiền tế và hậu cung, tiền tế là nếp nhà ba gian, hậu cung là nếp nhà ba gian hai chái kết cấu gỗ kết hợp với đá. Cổng đền được xây theo kiểu nghi môn kết hợp với cổng ra vào, nghi môn gồm 4 trụ biểu theo hình kiểu hình vuông, trên đỉnh trụ đắp hình phượng chầu quay ra tứ phía, ở dưới là các đồ án linh thú như rồng, hổ phù nhe nanh, hay đồ án tứ linh được đắp trong ô lồng đèn. Phía dưới là cặp câu đối được đắp bằng chữ Hán với nội dung ca ngợi công lao của Quận công Nguyễn Đình Huấn:

Hai trụ biểu ở hai bên thấp hơn, trên đỉnh đắp hình nghê chầu quay vào nhau, phía dưới ô lồng đèn đắp hình quả lựu, đây là hình tượng được sử dụng nhiều trong các điển tích xưa, với mong muốn sinh sôi nảy nở, con đàn cháu đống.

Bước qua nghi môn là sân gạch lát gạch đỏ Bát Tràng, nối đến toà tiền tế ở phía trước đền chính. Toà tiền tế được xây theo lối ba gian, hai tầng mái, tường bít đốc. Hệ thống mái được gia cố bằng các cột đá hình vuông, cột đá mỗi mặt được tạo ô viền hình vuông ở phía trên và phía dưới, ở trên đục hình chữ thọ theo kiểu triện văn, ở dưới đục hình hổ phù, ở giữa là nội dung các cặp câu đối được viết bằng chữ Hán.

3. Nghệ thuật kiến trúc đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn

Đền mang kiến trúc độc đáo, ít gặp tại vùng đồng bằng Bắc Bộ. Khu thờ tự là nếp nhà xoay dọc, kết cấu quá giang, bẩy, kẻ ngồi, tường xây gạch thất, mái được lợp ngói mũi hài, đầu hồi phía trước treo một bức hoành phi đề 4 chữ Hán: “Quận Công Linh Từ”.

Lần tu sửa gần đây vẫn bảo lưu được hình thức bên ngoài của ngôi đền. Đền được thờ theo chiều dọc, cửa ra vào mở ở chái hồi. Kiểu bố cục không gian mặt bằng này khá hiếm ở các tỉnh phía Bắc, nó phù hợp với kiến trúc chiều sâu. Phần kết cấu bằng gỗ đỡ bộ mái của đền được làm giống nhau theo kiểu vì “giá chiêng kẻ chuyền”. Nhà có nền cao 30cm so với mặt sân, phía trước mở cửa bức bàn, bên trong chia thành hai phần, hai gian ngoài làm Tiền tế, gian trong ngăn thành Cung cấm.

Tiền tế: là nếp nhà 3 gian 4 hàng chân cột. Có các bia đá trong đền được làm bằng chất liệu đá xanh, đặt ở nửa phía trước của đền. Có hai cửa bên nối với phía ngoài. Nền lát gạch bát mạch chữ nhất. Hệ thống cửa “thượng song hạ bản”. Đầu hồi liền với tiền tế, là nếp nhà bán mái. Ngoài hệ thống cột gỗ, tiền tế cũng có 4 chiếc cột bằng đá với tiết diện vuông, với mỗi chiếc cột được trang trí đồ án ‘thượng phượng hoá hạ hổ phù”, ở giữa là những cặp câu đối khắc chữ Hán vẫn còn vô cùng sắc nét.

Hậu cung 4 hàng chân cột. Kết cấu kẻ chuyền liền bẩy, cột ngoài nối đá, cột trong là cột đá. Hệ thống cửa ngoài là cửa "thượng song hạ bản".

Hệ thống cột không đồng nhất, bốn cột trong hậu cung ngắn hơn vì nằm trên hệ thống bệ thờ xây gạch. Phần hiên bó đá và các bậc đá còn khá nguyên vẹn. Đặc biệt bên trong hương án, bài vị, bát hương bằng đá được chạm khắc rất tinh xảo.

4. Hệ thống hiện vật đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn

Ngoài những giá trị về mặt kiến trúc, đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn còn có nhiều những hiện vật giá trị khác, như hệ thống 6 pho tượng võ sĩ bằng đá mặc giáp phục, các pho tượng đều có khuôn mặt đẹp, nhưng dáng hơi mập. Các pho tượng này có thể coi là điển hình của nghệ thuật điêu khắc mang phong cách ở thế kỷ XVIII. Hai pho tượng chó đá, cùng các tấm bia được đặt ở bên trong hậu cung, ghi chép thân thế sự nghiệp của quận công Nguyễn Đình Huấn. Các hiện vật bằng đá đều được chạm khắc tinh xảo, có nhiều các đồ án đa dạng khác nhau, thể hiện tay nghề, trình độ cao của người nghệ nhân xứ Kinh Bắc xưa.

5. Giá trị lịch sử - văn hoá - nghệ thuật đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn

Đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn là một di tích quan trọng của làng quê Yên Thường nói riêng và xã Phù Đổng nói chung, là nơi nhân dân thờ phụng, tưởng nhớ tới vị tướng lĩnh tài ba Nguyễn Đình Huấn, người đã có công dẹp giặc giúp nước, được triều đình nhiều lần sắc phong, tặng thưởng.

Di tích có kiến trúc độc đáo khác hẳn với nhiều công trình được xây dựng cùng thời, tuy trải qua nhiều giai đoạn chiến tranh tàn phá, công trình vẫn giữ được bố cục kiến trúc gốc, chính điều này đã giúp cho công tác trùng tu, tu bổ di tích được diễn ra dễ dàng và chính xác hơn.

Các hiện vật bên trong đền thờ chủ yếu được tạo tác bằng chất liệu đá xanh, từ hệ thống các pho tượng võ sĩ được tạc theo dáng hầu cận uy nghi, cho đến các tấm bia, bài vị được chạm khắc một cách tinh xảo, điều này cũng thể hiện trình độ tay nghề cao của các phường thợ Kinh Bắc, không chỉ là những đồ thờ bình thường mà còn có thể coi là những tác phẩm nghệ thuật của các nghệ nhân đương thời.

Với những giá trị kể trên, đền thờ quận công Nguyễn Đình Huấn đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng di tích lịch sử, lưu niệm danh nhân năm 1995.

Bài & ảnh: Nguyễn An.,JSC